Van cv-installaties tot integraal ontwerpen: 50 jaar HIT-W
Een installatieontwerp maken betekent vandaag iets anders dan in 1976. Duurzaamheid, energieprestatie, circulariteit, levensduurkosten en de samenwerking tussen werktuigkunde, elektrotechniek, architectuur en bouwkunde spelen allemaal een rol. Van een ontwerper wordt verwacht dat die het geheel kan overzien.
Toen 50 jaar geleden in 's-Hertogenbosch de Hogere installatietechniek voor werktuigkundige installaties (HIT-W) begon, zag het vakgebied er heel anders uit. Toch werd de opleiding toen al opgericht vanuit een behoefte die opvallend herkenbaar klinkt: de installatiebranche zocht professionals die zich op een hoger niveau in het vak konden ontwikkelen. Wat begon met een klein comité in Den Bosch, legde de basis voor duizenden professionals in de branche.
In 2026 bestaat de HIT-W 50 jaar. Wat veranderde er in die halve eeuw, en wat bleef juist hetzelfde?
Een opleiding die begon bij de branche
Jan van Atteveld maakte deel uit van het comité dat in Den Bosch bijeenkwam om over de oprichting van de HIT te praten, en bleef daarna 20 jaar als docent verbonden. De eerste opleiding richtte zich op professionals die kaderfuncties gingen vervullen bij installatiebedrijven, adviesbureaus en (semi-)overheidsbedrijven, met vakken als centrale verwarmingstechniek, luchtbehandeling, koelinstallaties, regeltechniek en sanitaire techniek, warmtepompen en warmte- en koudeopslag inbegrepen.
Er was duidelijk behoefte aan: deelnemers kwamen, volgens van Atteveld, "uit het hele land van Schiermonnikoog tot Maastricht", plus enkele uit België.
Van een installatie berekenen naar een gebouw integraal bekijken
Ook binnen HIT-W verschoof het accent van losse techniek naar het volledige ontwerpproces: van voorlopig naar definitief ontwerp, aan de hand van echte bouwplannen voor kantoren, fabriekshallen en scholen.
In 2013 omschreef TVVL de volgende stap: de HIT-W leidt op tot integraal installatietechnisch ontwerper, via BIM, Lean en ketensamenwerking, waarbij samenwerken, communicatie en persoonlijke effectiviteit een grotere rol kregen naast technische kennis.
Dat integrale denken is vandaag nog steeds de kern van de HIT-W. Deelnemers leren complexe werktuigkundige installaties ontwerpen én integreren met elektrotechniek, architectuur en bouwkunde, met energieprestatie, duurzaamheid, circulariteit en levensduurkosten als vaste onderdelen van elke ontwerpkeuze.
En juist dat is iets wat oud-deelnemers herkennen. Frank Dimmendaal zegt over zijn tijd bij HIT-W:
"Tijdens de opleiding zelf heb ik enorm veel geleerd, met name het integrale denken. Het vermogen om disciplines met elkaar te verbinden en het grotere geheel te overzien, is iets wat ik tot op de dag van vandaag meeneem in mijn werk."
25 jaar na de start van de HIT-W volgde de Hogere installatietechniek voor elektrotechnische installaties (HIT-E), met verdieping in elektrotechniek.
Ook de Basiscursus installatietechniek bestaat inmiddels 15 jaar, en brengt architecten en bouwkundigen de basis van de installatietechniek bij.
De praktijk bleef de klas binnenkomen
Er veranderde dus veel aan de inhoud. Eén uitgangspunt bleef opvallend constant: de mensen uit het vak spelen een grote rol in de opleiding.
Het docententeam is nog altijd werkzaam in de praktijk. De werkveldadviesraad, met professionals uit organisaties in de branche, toetst deze en nieuwe opleidingen regelmatig aan de praktijk. Daarnaast houden de vraagstukken die deelnemers uit hun eigen werk meenemen, samen met input van docenten, de opleiding scherp en actueel.
Die betrokkenheid bij het vak gaat soms zelfs letterlijk van generatie op generatie over. Frank Dimmendaal volgde zelf de opleiding en geeft tegenwoordig zelf les in klimaattechniek, binnen de Basiscursus installatietechniek. Hij is niet de enige: meerdere oud-deelnemers staan inmiddels zelf voor de klas bij Habeo+.
Zijn studietijd verliep niet zonder slag of stoot, maar de steun die hij toen kreeg van opleidingsmanagers Leo en Paul hielp hem zijn diploma binnen de reguliere tijd te halen.
"Vandaag de dag mag ik een groep van veertien mensen enthousiasmeren voor wat voor mij het mooiste vak is dat er bestaat: het installatievak. En daarmee is de cirkel eigenlijk rond."
Op naar de volgende 50 jaar
Jan van Atteveld zag de eerste 20 jaar van de HIT van dichtbij. Zijn wens voor de generaties na hem was even eenvoudig als toepasselijk:
"Ik hoop dat de nieuwe generatie ervoor zorgt dat wij er warm bij blijven zitten. En met zo weinig mogelijk energie natuurlijk."
Al 50 jaar is Habeo+ dé standaard in installatietechniek: ontwikkeld voor en door de branche. Op naar de volgende 50 jaar.
Wil jij deel uitmaken van de komende 50 jaar? Bekijk de installatietechniek opleidingen of neem contact op voor bijvoorbeeld docentschap of andere manieren van betrokkenheid.
Benieuwd naar het complete verhaal achter 50 jaar installatietechniek? Bezoek de jubileumpagina.