Gedrag en cultuur: de kern van effectieve beheersing in finance
Achter elk risico zit een keuze. Achter elke keuze een mens. En achter die mens? Een onzichtbaar krachtenveld van overtuigingen, aannames en groepsdynamiek. Je kunt processen nog zo strak inrichten of systemen optimaal beveiligen, als het gedrag niet meebeweegt, blijven risico's sluimeren.
In audit, control, risicomanagement en compliance zien we steeds duidelijker: mensenwerk is geen bijzaak, maar de sleutel tot duurzame beheersing. Het draait uiteindelijk niet om de vraag of er beleid is, maar of mensen zich eraan houden, juist wanneer het spannend wordt, wanneer de druk stijgt, of wanneer belangen botsen.
In deze blog legt uit wat we onder gedrag en cultuur verstaan, waarom dit thema onmisbaar is in jouw vakgebied en hoe de postbacheloropleiding gedrag- en cultuuronderzoek voor financials je hierbij praktisch handvatten kan geven om gedrag en cultuur professioneel te onderzoeken.
Wat bedoelen we met gedrag en cultuur?
Gedrag is dat wat je ziet: hoe mensen handelen, reageren, beslissen en communiceren.
Cultuur is datgene wat je níet direct ziet, de onderstroom van normen, aannames en routines die dit gedrag beïnvloedt. Het bepaalt wat in een organisatie als ‘normaal’ geldt, wat beloond wordt en wat liever onbesproken blijft.
Cultuur lees je niet uit een beleidsdocument, maar hoor je in de wandelgangen, zie je in besluitvorming en voel je in de vergaderdynamiek. Wanneer medewerkers bijvoorbeeld wel formeel worden aangemoedigd om integriteit hoog te houden, maar in de praktijk vooral snelheid en targets worden beloond, dan stuurt de cultuur het gedrag, niet de poster op de muur.
Gedrag en cultuur zijn daarmee niet vaag of ‘zacht’. Ze zijn bepalend voor prestaties, risicobewustzijn en betrouwbaarheid. Ze bepalen of mensen afwijkingen melden, hoe teams omgaan met fouten, of compliance wordt omarmd of als last wordt gezien, en of risicodiscussies eerlijk gevoerd worden. Het is de onzichtbare laag die bepaalt of je beheersmaatregelen werkelijk effect hebben.
Waarom zijn gedrag en cultuur zo belangrijk voor financials?
Op papier zijn audit, control, risicomanagement en compliance proces gedreven domeinen. In de praktijk worden uitkomsten bepaald door mensen. Kijk maar:
+ Auditors kunnen alleen impact maken als hun bevindingen leiden tot écht ander gedrag. Dat vraagt oog voor psychologische veiligheid, draagvlak en de moed om ook het ongemakkelijke bespreekbaar te maken.
+ Controllers zien vaak terugkerende patronen in cijfers te optimistische forecasts of KPI’s die niet het gedrag sturen dat nodig is. Dat zijn signalen van een onderliggende cultuur die prikkels scheef zet.
+ Risicomanagers hebben alleen een actueel risicobeeld als mensen open durven zijn over wat er écht speelt. Zonder taal voor spanning of ruimte voor tegengeluid ontstaat een ‘nette’ maar lege risicorapportage.
+ Compliance officers boeken pas duurzame resultaten wanneer normen niet alleen worden opgelegd, maar ook intern gedragen worden. Regels zonder cultuur zijn leeg, cultuur zonder regels is stuurloos.
Kortom: gedrag en cultuur vormen de ondergrond waarop auditrapporten landen, waarop controls draaien, waarop risico’s besproken worden en waarop compliance geloofwaardig wordt.
De visie van Habeo+ en Ferocia
Bij Habeo+ en Ferocia zien we gedrag en cultuur niet als aparte thema’s, maar als integraal onderdeel van goed vakmanschap. Wij maken het onzichtbare bespreekbaar, praktisch en met focus op impact.
Onze opleidingen zijn concreet. In de opleiding Gedrag- en cultuuronderzoek voor financials leren we je gedrag te onderzoeken zonder te oordelen. We leren je inzicht te geven met een logische koppeling naar het bestaande controlframework. Altijd zoeken we de aansluiting bij jouw praktijk. Verandering is pas duurzaam als het wordt gedragen door de mensen die ermee werken.
Over de auteur
Na jarenlange ervaring als auditor is Mark Daamen nu partner bij Ferocia en ontwikkelaar van de Auditing opleidingen bij Habeo+. Hij geeft al meer dan 15 jaar trainingen in auditing, waaronder in de postbachelor Auditing opleidingen bij Habeo+. Hij is daarnaast Hoofd Internal Audit bij de Universiteit Utrecht na eerdere samenwerkingen met onder andere de Rijksuniverstiteit Groningen en de Hogeschool van Amsterdam